Okuma Atlası

15 Mart 2022 Salı

Ukrayna

Okuma Atlası ilk kez "güncel bir konuda", yine kendi konseptine uygun olarak, bir sayfa paylaşıyor.

Ukrayna’da başlayan savaşın taraflarını, gerekçelerini ve tarihsel arka planını bize gösterildiği biçimde biliyoruz. Savaş sürecinde yaşanan olguları da yine bize yansıtıldığı kadarıyla izliyoruz.

Savaşa doğru tırmanan sürece ilişkin “olgu tabloları” ndan oluşan bu sayfadaki eksiklerin ve olası yanlışları zaman içinde gidermeyi umuyorum.

Ukrayna savaşı şimdiden iki milyonu aşkın göçmen oluşturdu. Giderek artan sivil kayıpları ve dünya kamuoyunun duyarlılığı beraberinde bir çok tartışmaya neden oldu, oluyor. Irak’ta, Suriye’de, Yemen’de ve dünyanın pek çok yerinde yaşanan ve sadece sayılarla ifade edilen sivil kayıpları bu defa “özne”lerin yakın öyküleri ile mercek altına alınıyor.

Bu süreçte sosyal medyayı yöneten aktörlerin, savaşın tarafı olarak önemli roller yüklendiğini de görüyoruz. Rusya halkı kendi iletişim kanallarının karanlığına gömülürken, “Batı” da Rusya’nın kanallarını kısarak, gerçekliği kendi prizmasından yansıtarak sunmaya çalışıyor. Büyük bir olasılıkla bir çok şeyi çok geç öğreneceğiz.

B.Berksan.

🔎Ukrayna

27 Şubat 2021 Cumartesi

Osmanlı Tarihi

Tarih nedir? Bir öğrenci “kendi” tarihini bilmekle yükümlüdür. Ders kitapları “onun” için yazılmıştır. Ulusların kimlik ihtiyacı da, tarihin inşa edilmesini gerektirir. Bir çok tarihi anlatının başlangıcı mitlerin olgular olarak belirlenmesi ile oluşturulur. Zaferlere büyüteç tutmanın, yenilgileri görmezden gelmenin araçsal gerekçeleri vardır. Merak ettikleri için tarihe ilgi duyan insanların, metinleri biraz da bu bakış açısıyla yorumlamaları, olguların neden ve nasıllarına ilişkin farklı çıkarımlarda bulunabilmelerine imkân sağlayabilir. Bu bağlamda çok disiplinli okumaların da anlamaya katkı sağlayabileceğini düşünüyorum. “İktidar” kavramı aynı zamanda psikoloji ve felsefenin de konusudur. “Hayatta kalma” güdüsü yine farklı okumalar ile açılabilir. Uluslararası İlişkiler, Sosyal Psikoloji, Sosyoloji, Bilim ve teknolojideki gelişmeler yine bazı olgulara farklı bakış açıları sağlayabilir. Sonuçta, bugünden geriye baktığımızda, elimizde şu andaki dünya haritasını görürüz. Binlerce yılda bir şeyler olmuş, sınırlar genişlemiş, daralmış ve bugünlere gelinmiştir.

Osmanlı Tarihi, Türkiye Cumhuriyeti’nin öncesini oluşturması nedeniyle her zaman güncel tartışmaların konusu olmaktadır. Birçok yerde belirttiğim gibi, Tarih “bilim”i yöntemsel sorunlar barındırmaktadır. Günümüz Türkiyesi’nde dahi bir ay önce olanlara ilişkin yazılacak tarih, yorumcuların çokluğu kadar farklı çeşitlemeler içerecektir. Osmanlı tarihinin kuruluş dönemi, yazılı kaynakların sınırlı olması nedeniyle kısmen gri alanlar barındırmaktadır. Osmanlı’nın Bizans açısından dikkate değer bir rakip olmasına paralel olarak kaynakların arttığı görülmektedir.

Okuma Atlası’nda Osmanlı Tarihi dört ana sayfada özetlenmişti. Burada ana metin olarak Doğan Hasol’un yorumunu seçmiş, ayrıca bazı farklı yorumları da metne dahil etmiştim. Osmanlı’nın son dönemindeki önemli aşamaları da ayrı sayfalar olarak paylaşmıştım.

Osmanlı Tarihi’ni padişahlar ölçeğinde biraz daha yakınlaştırmak amacıyla yeni sayfalar oluşturma çabasındayım. Seçtiğim ana metin Cambridge Türkiye Tarihi’nden alıntılardan oluşuyor. Bu defa yorumcular yabancı. Zaman içinde sayfaları güncelleyerek farklı yorumları da içeriğe katmayı umuyorum. Okuma Atlası yaklaşımı gereği, paylaştığım metinler, başka okumalara yol açacak, yanlışlama ve doğrulamalar ile devam edecek bir yolculuğun başlangıcı olarak görülmelidir. Sayfalarda yer alan tablo ve haritaların diğer okumalarda da yararlı olmasını diliyorum. B.Berksan.

31 Aralık 2020 Perşembe

2020 Yılını Bitirirken

Bu yılı da bitiriyoruz. 2020 “Büyük kapatılma” yılı oldu. Yıla girerken böyle bir şey öngörmüyorduk. Her şeyden önce önümüzdeki yılın insanlık ailesi için barış, sağlık ve huzur dolu günler getirmesini diliyorum.

Pandemi süreci, ağ ortamındaki eğitim ve bilgi paylaşım etkinliğinde adeta bir patlama yaşanmasına neden oldu. Yüz yüze iletişimin taşıdığı riskler nedeniyle, hem kurumsal eğitim hem de sivil toplum çevrelerinde yürütülen paylaşımlar internet ortamında değişik mecralardan ilgililerine ulaştı. Akademik düzeydeki paylaşımların “dışarıya” da açılması, nitelikli içeriğin artmasına yol açtı.

Okuma Atlası projesi bu yeni gelişmeler doğrultusunda, ilgi alanında, biriken içeriği bağlantılar yoluyla sizlere ulaştırma görevini de üstlenme gayreti içinde oldu. Atlas’ta yer alan konulara you tube kanallarının bağlantılarını vererek, bilgiye daha kısa zamanda ulaşmanın ortamını sağlamaya çalıştık.

Yıl içinde duyurduklarım dışındaki, yeni eklenen ve güncellenen sayfaları aşağıda paylaşıyorum. B.Berksan

Bu yıl ağırlıklı olarak “Anadolu” tarihi içerikli yeni sayfalar ile, başlangıcından günümüze kadar Anadolu'daki gelişmelerin genel bir resmini görebilir hale geldik.

Son dönemde Osmanlı Tarihi sayfalarını geliştirmek amacıyla yeni harita ve tablolar oluşturdum.

Osmanlı I

27 Ekim 2020 Salı

Helenistik ve Roma Dönemi Anadolu

İskender’in ölümünden sonra, satraplık görevinde bulunan komutanları arasında iktidar mücadelesi başladı. Bu ölümüne bir mücadele oldu. Yaklaşık kırk yıl süren ve değişen ittifaklar arasında yapılan savaşlar sonucunda, Anadolu Seleukos’ların egemenlik alanına girdi.

Anadolu coğrafyasının öneminin tüm aktörler farkındaydı. Mısır’daki Ptolemaios’lar Anadolu ile hem Doğu Akdeniz’in kontrolü hem de Klikya ve Lykia’daki ormanların kerestelerine olan ihtiyaçlarından dolayı ilgileniyorlardı. Diğerleri Anadolu’nun merkezi konumundan ve zenginliklerinden yararlanmak için burayı kontrol etmek gayretindeydi. Diğer yandan bölgedeki rekabetin oluşturduğu iktidar boşluğundan yararlanan küçük krallıklar ortaya çıkmıştı. Bu krallıklardan Pontos, Kommagene, Armenia, Kapadokya, Bitinya coğrafyalarını genişletmek için kendi aralarında da çatışmaya girdiler.

Bir süre sonra doğuya doğru genişlemeye devam eden Roma Cumhuriyeti de oyuna dahil oldu. Roma’yı sahneye davet eden kendi aralarında çekişen krallıklar oldu.

Bölge hakimiyeti için, Ptolemeuslar, Seleukos’lar gibi büyüklerin yanı sıra küçük krallıklar ve Roma kıyasıya çatıştı. Roma Cumhuriyeti, sonunda Anadolu’ya hakim oldu. Ancak yönetimi oldukça pragmatikti. Bölgeyi yarı özerk bir şekilde yönetti. Kendinden önceki Helenistik yapıyı bozmadı. Resmi dil olarak Latince’nin yanında Yunanca devam etti. Roma egemenliğinin, kültürel kodlarını değiştirerek 1453 yılına kadar devam ettiğini düşünürsek (1071 den itibaren Anadolu’daki Türk varlığını da dikkate alarak ) yaklaşık 1400 yıl kadar sürdüğünü görürüz.

Aşağıdaki sayfalarda Helenistik ve Roma dönemi Anadolu’sunun genel görünümünü gösteren metinler ve tablolar yer almaktadır.

B.Berksan

Helenistik Dönem Anadolu

- İskender Sonrası Diadokhlar [halefler] Dönemi

- Anadolu'da Seleukoslar ve Ptolemaioslar

- Bithynia (Bitinya) Krallığı

- Pergamon (Bergama) Krallığı

- Pontos (Pontus) Krallığı

- Kappadokya Krallığı

- Galatlar

Roma Dönemi Anadolu

24 Eylül 2020 Perşembe

Anadolu'nun Eski Zamanları ve İnsanları

Okuma Atlası’na dahil ettiğim “İnsan”ın Anadolu’daki öyküsünü konu alan yeni sayfalardan söz etmek istiyorum. Çok eski zamanlardan bu yana, İnsan’ın yolu kaçınılmaz olarak doğal bir köprü olan coğrafyamızdan geçti. Bir kısmı yoluna devam etti, bir kısmı ise memleketlimiz oldu. Kimi göçlerle geldi daha sonra geri döndü, kimi bu toprakları sevdi ve yerleşti, yerlileşti. Bir kısmı da değişik nedenlerle bu toprakları terk etmek zorunda kaldı.

Bu uzun öykünün Taş, Bronz ve Demir Çağlar’ının resmini yansıtmaya çalıştım. Öyle bir coğrafyada yaşıyoruz ki kazmayı biraz derine vurmaya başladığımızda büyük olasılıkla tarihsel veriler ile karşılaşmak neredeyse kaçınılmaz oluyor.

Okuma Atlası, “olmasını istediğimiz değil, olan ile ilgili” anlayışına rağmen ve kaçınılmaz olarak alıntılara başvurmanın zorunluluğundan dolayı, bazı saptırılmış gerçekleri de size ulaştırıyor olabilir. Mağara insanından, etnik bilinç taşıyan insana doğru ilerlediğimizde, yazarının da farkında olmadığı bilinçaltı motifler yorumlarda yer alabiliyor. Arkeolojik verilerin yorumlanmasında kimi konularda doğulu - batılı, doğudan gelen- batıdan gelen, Hint Avrupalı- Asiyanik farklılıkların, günümüze yansıtılarak uygarlık ölçütleri oluşturmanın araçları olarak kullanıldığını görüyoruz. Böyle durumlarda, alıntılarda ulaşabildiğim farklı tezleri bir araya getirerek okuyucuya kendi özgün yorumu için ortam oluşturma gayreti içinde oluyorum.

Metinleri oluştururken karşılaştığım sorunlardan biri, kaynaklarda dönemlerin tarihlendirilmelerinde farklı tarihlerle karşılaşmış olmam. İlgilendiğimiz zamanın binlerce yıl öncesi olduğunu dikkate alırsak +/- hata paylarını doğal karşılamamız gerekiyor.

Anadolu’muzun yabancı bilim insanları ile başlayan keşfi, günümüzde üniversitelerimizin tarih ve arkeoloji bölümlerinden yetişen ve uzmanlaşan araştırmacılar ile devam ediyor. Bilgilerimizi onlara borçluyuz.

Anadolu’nun bu eski zamanları için bilgi sahibi olmanın, zaman harcamanın, günümüzün sorunları düşünüldüğünde ne kadar anlamlı olduğu sorusu akla geliyor. Anadolu’nun şimdiki sakinleri olarak, bizden önceki uygarlıkların biriktirdiklerini güncelleyerek bugünlere taşıyabildik mi? Oturduğumuz konutlara, yaşadığımız kentlere baktığımızda bu soruya olumlu yanıt vermenin zor olduğunu düşünüyorum. Bu topraklarda yabancı gibi yaşamak, “derinliği” algılayamamak, olumlu birikimleri kullanarak sıçrama yapamamak, yeni sentezlere ulaşamamak bir farkındalık sorunu olarak görünmüyor mu?

B.Berksan.